Historia Pleszewa
Zabytki Pleszewa i okolic
Znani pleszewianie
Galeria

Zabytki Pleszewa

Kościół rzymskokatolicki pw. św. Floriana Kościół rzymskokatolicki pw. św. Floriana – kilkufazowy. Murowana, gotycka część wschodnia (pierwotna kaplica) sprzed 1444 r. i zapewne nadbudowana w 1635 r.; murowana zakrystia z 2 poł. XVI w., a drewniana siedemnastowieczna nawa po zniszczeniu w 1745 r. odbudowana staraniem ks. Ludwika Pełki. Kościół remontowany w l. 20. i 60./70. XIX w., oraz 1954–1958 r. (wraz z powiększeniem kruchty południowej i zachodniej); od 1925 r. – parafialny, a w 1933 r. wpisany do rejestru zabytków. We wnętrzu 3 ołtarze: główny – barokowy, z 1 ćw. XVIII w., m.in. z gotycką piętnastowieczną figurą Matki Boskiej z Dzieciątkiem, barokowymi obrazami: św. Gabriela Archanioła (aut. Jana Wróblewskiego z 1707 r.), św. Michała Archanioła oraz św. Floriana. Ołtarze boczne przebudowane w XIX w., z cennymi rzeźbami, m.in. wczesnobarokową – św. Leonarda (1 ćw. XVII w.), późnogotycką – św. Floriana? (1 ćw. XVI w.) i wczesnobarokową – św. Jadwigi Śląskiej (1 ćw. XVII w.). W otoczeniu kościoła cmentarz, gdzie zmarłych chowano głównie w l. 1560–1615, 1806–1861 oraz od 1900 r. do teraz.
Ratusz miejski Ratusz wzniesiony w 1835 r. w stylu klasycystycznym wg kosztorysu Schradela, pod nadzorem Sadowicza i Krzyżankiewicza. Murowany, dwutraktowy, z podłużnym środkowym korytarzem, trzykondygnacyjny, nakryty dachem naczółkowym, z pierwotną fasadą od południa, urozmaiconą środkowym pseudoryzalitem z trójkątnym tympanonem. Już od końca l. 30. XIX w. częściowo na I i II piętrze mieścił się sąd, a w l. 70. XIX w. na parterze był areszt i siedziba policji z osobnym wejściem od zachodu. W 1905–1906 r. przebudowano schody wewnętrzne, a między 1906–1912 r. wzniesiono piętrowy, neoklasycystyczny aneks wschodni wg projektu „A. Peysera & Co. Baugeschäft”. W 1912 r. w ratuszu były „biura zarządu miejskiego, policyjne, kasa miejska, filia banku i sąd okręgowy”, a na poddaszu mieszkanie woźnego. W 1937–1938 r. budynek remontowany, a w czasie II wojny rozbudowany o podpiwniczenie pd. Po 1945 r. zlikwidowano otwór wejściowy od zachodu, a w 2004 r. wyremontowano wnętrza. Ratusz od 1968 r. w rejestrze zabytków.
Kościół parafialny pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela Kościół parafialny pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela istnieje co najmniej od XIV w. i do 1806 r. otoczony był cmentarzem grzebalnym. Kościół murowany, orientowany, niegdyś gotycki i odbudowany po pożarze 1606 r. i 1715 r. Częściowo spalony w 1806 r. i odbudowany w l. 1807–1822, eklektyczny, z fragmentami gotyckich ścian. Rozbudowany w 1854 r. o wschodnią zakrystię, a w l. 1873–1878 o neogotycką kaplicę św. Józefa. W 1933 r. wpisany do rejestru zabytków. W l. 50. XX w. na ścianach i sklepieniach naw oraz prezbiterium wykonano sztukaterie o formach rokokowych (aut. Jana Żaka), stiuki kolumn i ołtarza głównego (wyk. Leon Cybiński), a także sklepienie w prezbiterium. Trzy ołtarze barokowo-klasycyzujące, z przekształconymi zwieńczeniami. W kaplicy św. Józefa neogotycki ołtarz z ok. 1898 r., (wyk. warsztat Antoniego Szymańskiego) i neogotycka chrzcielnica . Na fasadzie świątyni dwie tablice z 1925 r. (proj. Władysława Marcinkowskiego) upamiętniające ofiary I wojny, powstania wielkopolskiego oraz wojny polsko-bolszewickiej, a na ścianie północnej – ks. Kazimierza Niesiołowskiego (z 1974 r.) i ks. Jerzego Popiełuszki (z 1999 r.) oraz dwie tablice poświęcone św. Janowi Chrzcicielowi, patronowi Pleszewa od 2003 r. Po stronie południowej kościoła kapliczka-grota Matki Boskiej z Lourdes (z 1930 r.), „Mur pamięci” z 2006 r. oraz pomnik Jana Pawła II.
Cmentarz rzymskokatolicki parafii pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela założony w 1857 r. Zapewne w 4 ćw. XIX w. powiększony w kierunku południowym, a w 1920 r. w kierunku południowo- zachodnim. Obecnie o powierzchni 2,08 ha, podzielony prosto wytyczonymi alejkami na regularne, czworoboczne kwatery. Przy głównej alei podłużnej znajdują się m.in. liczne grobowce z k. XIX w. i 1 ćw. XX w., kaplica grobowa Ciążyńskich oraz Łukasiewiczów (z 1882 r.), groby księży, a w krańcu południowym – mogiła i pomnik zgładzonych przez hitlerowców w tzw. Boreczku i siedzibie gestapo. W części wschodniej cmentarza mogiła powstańców wlkp. z pomnikiem-obeliskiem z 1947 r., a także grób ofiar nalotu niemieckiego na Pleszew, z pomnikiem z 1982 r. Z kolei w części południowo-zachodniej znajdują się w dwóch miejscach nagrobki Sióstr Służebniczek Niepokalanego Poczęcia NMP, a także pomnik (z 1976 r.) w miejscu pochówku ofiar karnego obozu hitlerowskiego w Łasewie.
Kościół rzymskokatolicki pw. Najświętszego Zbawiciela Kościół rzymskokatolicki pw. Najświętszego Zbawiciela to do 1945 r. zbór ewangelicki św. Jana, wzniesiony w l. 1844–1846 przez firmę George Jonasa z Gutenhoffnung i poświęcony 4 lipca 1848 r. Kościół od 1945 r. filialny, a od 1966 r. (urzędowo od 1978 r.) – parafialny. Orientowany, murowany, o cechach klasycystycznych, z węższym prezbiterium od wschodu i z drewnianymi emporami w nawie (w części przekształconymi na salki katechetyczne w 1967 r.). Fasada z wieżą ujętą wysokimi aneksami, w których od 1967 r. były mieszkania dla księży. W 1977 i 2007 r. zmieniono wystrój architektoniczny wnętrza kościoła, a w l. 1997–1999 i 2001–2002 prowadzono remont świątyni. Po południowej stronie kościoła Dom Katechetyczny z l. 1988–1995 (proj. A. Wojciechowskiego) oraz pastorówka z 2 poł. XIX w., a dalej kostnica z 4 ćw. XIX w. (ob. kaplica) i cmentarz ewangelicki. Na słupkach bramnych stoją dziewiętnastowieczne rzeźby św. Wawrzyńca i św. Jana Nepomucena, które do II wojny znajdowały się w Rynku.
Budynek Muzeum Regionalnego to dawny zajazd pocztowy Budynek Muzeum Regionalnego to dawny zajazd pocztowy. Wzniesiony około 1820–1830 r., o cechach klasycystycznych, murowany, częściowo podpiwniczony, parterowy, z mieszkalnym poddaszem nakrytym dachem naczółkowym. Od l. 90. XIX w. do 1976 r. własność Szuszczyńskich, którzy prowadzili tu m.in. firmę „Ekspedytor kolejowy, skład drewna i opału” (1925 r.), transport konny „Spedytor”. Obok dawnego zajazdu – wpisanego w 1973 r. do rejestru zabytków – stoi oficyna z pocz. XX w. (niegdyś z mieszkaniem woźnicy i szewca), a dalej dziewiętnastowieczna stajnia-spichlerz, adaptowana w l. 90. XX w. na sklep i mieszkanie. W Muzeum Regionalnym znajduje się stała wystawa archeologiczna „Z pradziejów Pleszewa i okolic” oraz m.in. szczególnie cenna kolekcja malarstwa, rysunków i gwaszy Mariana Bogusza. W 2004 r. na ścianie frontowej umieszczono tablicę upamiętniająca prof. Michała Sobeskiego (proj. Jerzego Szpunta).
Pałac Malinie Pałac Malinie wzniesiony w 1870r. w miejsce dworu, obecnie siedziba Sądu Rejonowego.
Gmach obecnego Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica Gmach obecnego Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica wzniesiono w 1910–1912 r. z użyciem form klasycystycznych jako budynek Królewskiej Szkoły Realnej, z oficyną mieszczącą mieszkanie dyrektora. Budowę prowadziła pleszewska firma „A. Peyser & Co. Baugeschäft”, a projekt ogrzewania wykonał w 1910 r. Rudolf Otto Meyer z Poznania. Od 1919 r. Gimnazjum im. St. Staszica, rozbudowane zasadniczo w l. 1925–1926 wg projektu inż. Jana Andrzejewskiego z Poznania o człon pn. z salą gimnastyczną. Od 1936 r. Gimnazjum i Liceum im. Stanisława Staszica, od 1948 r. – Państwowa Szkoła Ogólnokształcąca Stopnia Licealnego w 1969 r. przemianowana na Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica. W l. 1972–1974 gmach rozbudowany, a w 1996 r. wpisany do rejestru zabytków. Z 1969 r. pochodzi medalion z wizerunkiem St. Staszica (proj. Józefa Murlewskiego) w tympanonie portyku frontowego, a w klatce schodowej – tablica upamiętniająca nauczycieli, wychowanków i absolwentów którzy zginęli w czasie II wojny. Dawny wystrój architektoniczny zachował m.in. frontowy hol, a także aula na II piętrze.
Zespół klasztorny Zgromadzenia Sióstr Służebniczek Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny Zespół klasztorny Zgromadzenia Sióstr Służebniczek Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny; w l. 1902–1984 Dom Generalny, a od 1984 r. – Dom Prowincjalny Prowincji Pleszewskiej pw. św. Józefa. Murowany gmach klasztoru – wraz z kaplicą i szpitalem św. Józefa – wzniesiony w l. 1902–1904 wg projektu Antoniego Janiaka, rozbudowany o człon wschodni w l. 1912–1914, nadbudowany w części zachodniej zapewne w 1936 r. wg projektu Ignacego Piątkowskiego, rozbudowany o aneks z windą w 2006 r. Przejętemu przez państwową służbę zdrowia w 1948 r. szpitalowi Zgromadzenia nadano nazwę im. Lucjana Rydla. Obecnie działa tu Zakład Opiekuńczo-Pielęgnacyjny im. św. Józefa. Po jego stronie pn. stoi piętrowy budynek pierwotnie mieszczący oddział zakaźny szpitala św. Józefa, a później oddział dziecięcy. W parterowej kostnicy z 1904 r. od 2005 r. istnieje muzeum klasztorne z bogatymi zbiorami. Z kolei w piętrowym domu św. Antoniego z 1907 r. ( nadbudowanym w l. 60. XX w.) od 1923 r. Siostry Służebniczki Maryi prowadziły Prywatną Szkołę Przysposobienia w Gospodarstwie Rodzinnym I stopnia (tzw. Szkołę Gospodarstwa Domowego, z internatem) zamkniętą w 1951 r. W ogrodzie i na elewacjach budynków znajdują się figury Matki Boskiej i świętych, a na dziedzińcu – bł. Edmunda Bojanowskiego, założyciela Zgromadzenia. Frontowy mur ogrodzeniowy z ok. 1907 r., z elementami neogotyckimi.
Dom Parafialny im. Ks. Piotra Skargi Dom Parafialny im. Ks. Piotra Skargi wraz z przyległym Ogrodem Jordanowskim.
Stacja Pleszewskiej Kolei Dojazdowej. Stacja Pleszewskiej Kolei Dojazdowej.
Pleszewskie Planty Park zwany plantami (niegdyś zagajnikiem miejskim albo plantacjami miejskimi) o charakterze leśnym i powierzchni 11,69 ha (w tym 1,55 ha wód). Założony w 1903–1904 r. na 3,30 ha, wg projektu Wrzyszczyńskiego, w otoczeniu stacji pomp wodociągów miejskich i podzielony prostymi alejkami i dróżkami na 9 regularnych kwater. Pierwotnie zasadzono tam świerki i sosny, a przy stacji pomp także drzewa owocowe. Później park powiększono w kierunku pn. o dalsze kwatery, a z czasem o łąkę ze starymi topolami przy Nerze i 3 stawami rybnymi. Dwa stawy (z wysepkami) wykopano w 1919 r. W 1923 r. drzewostan w części pd. przetrzebiono i zmieniono wg projektu leśniczego Kutznera. Wtedy uregulowano kwatery, alejki i dróżki wewnątrzparkowe, a w 1934 r. oczyszczono stawy rybne. W 1975 r. urządzono tzw. ścieżkę zdrowia z urządzeniami rekreacyjnymi. W parku w 1987 r. rosło 51 gatunków drzew. Przy obrzeżu zachodnim oraz ze wschodu na zachód biegnie aleja lipowa, a przy krawędzi wschodniej – rząd i alejka głogowa. Staraniem władz miasta od 2005 r. trwa rewaloryzacja parku. W części północnej – o charakterze krajobrazowym – w 2006 r. zrobiono m.in. malownicze drewniane altany, mostki i kładki, a w 2007 r. ustawiono 4 rzeźby.
Park miejski Park miejski ukształtowany wg projektu Ignacego Piątkowskiego w latach 1934 – 1935 w miejscu ogrodu użytkowego zwanego „zamkowym” lub „miejskim”. Na pocz. l. 70. XX w. powiększony w części zachodniej o teren dawnego targowiska. Park obecnie zajmuje powierzchnię 2,36 ha (w tym 0,14 ha wód). Zapewne tu (w okolicach szkoły?) stał średniowieczny, drewniany dwór dziedziców Pleszewa, a od k. XVI w. do 4 ćw. XVIII w. ich murowany zamek. Ogród użytkowy w 1 ćw. XX w. był wydzierżawiany, a w jego części centralnej stał dziewiętnastowieczny murowany dom dzierżawcy ogrodu (rozebrany ok. 1970 r.), obok 2 oranżerie i stajnia. W 1911 r. istniał już staw południowo-wschodni (zasypany ok. 1960 r.), a przy obrzeżu wschodnim i południowym ogrodu – szpaler drzew liściastych. Zapewne między 1911 a 1920 r. wykopano staw z wysepką. W 1938 r. odbywała się tu Wystawa Przemysłowo-Rolnicza, a przed wybuchem II wojny planowano budowę kościoła. Na terenie parku w 1987 r. rosły 52 gatunki drzew i krzewów, a 5 klonów srebrzystych posiadało walory drzew pomnikowych. W 2007 r. staraniem władz miasta ustawiono 3 drewniane rzeźby.
Zabytki na terenie gminy to między innymi:
Taczanów - zespół pałacowo - parkowy Taczanów – zespół pałacowo – parkowy z 2 połowy XVIII w. Park krajobrazowy uznano w całości za pomnik przyrody. Na terenie zespołu na szczególna uwagę zasługują: neogotycka brama folwarczna a także pochodząca z 1861 r. neogotycka kaplica – mauzoleum.
Korzkwy - dwór z XIX w., przebudowany w 1911 r. Korzkwy – dwór z XIX w., przebudowany w 1911 r. – z dachem mansardowym z latarnią i z dwoma obszernymi skrzydłami.

Teksty: Stanisław Małyszko (na zlecenie UMiG w Pleszewie)